আমাৰ চাৰিওকাষৰ পদাৰ্থবোৰ বিশুদ্ধনে(অনুশীলনীৰ প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ)

অধ্যায় -2

1। তলৰ পদাৰ্থবোৰ পৃথক কৰিবলৈ কি পৃথকীকৰণ পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰিবা ?

(a) নিমখ পানীৰ দ্ৰৱণৰ পৰা ছডিয়াম ক্লৰাইড।

(b) ছডিয়াম ক্লৰাইড আৰু এমনিয়াম ক্লৰাইড মিশ্ৰণৰ পৰা এমনিয়াম ক্লৰাইড।

(c) গাৰীৰ ইঞ্জি-তেলৰ পৰা ধাতুৰ সৰু সৰু টুকুৰা।                                                                                 

(d) ফুলৰ পাহীৰ নিষ্কাশিত তৰলৰ পৰা বিভিন্ন ৰঞ্জক পদাৰ্থবোৰ।

(e) দৈৰ পৰা মাখন।

(f) পানীৰ পৰা তেল।

(g) চাহৰ পৰা চাহপাত।

(h) বালিৰ পৰা লোৰ পিন।

(i) চোকোৰাৰ পৰা গমৰ গুটি।

(j) পানী আৰু বোকাৰ প্ৰলম্বনৰ পৰা বোকাৰ সূক্ষ্ম কণিকাবোৰ।

উত্তৰ : (a) বাষ্পীভৱন।

(b) ঊৰ্ধপাতন।

(c) পৰিস্ৰাৱণ।

(d) বৰ্ণলেখন পদ্ধতি।

(e) অপকেন্দ্ৰিক পদ্ধতি।

(f) পৰস্পৰ মিহলি নোহোৱা তৰল বিলাক সিহঁতৰ ঘনত্ব অনুসৰি বিভিন্ন তৰপত পৃথক কৰা হয়।

(g) পৰিস্ৰাৱণ পদ্ধতি।

(h) চুম্বকীয় পদ্ধতি।

(i) মৰণা মৰা।

(j) বাষ্পীভৱন।

২। একাপ চাহ বনাবলৈ প্ৰয়োজনীয় পদক্ষেপবোৰ লিখা। দ্ৰৱণ, দ্ৰাৱক, দ্ৰাৱ্য, দ্ৰৱীভূত, দ্ৰৱণীয়, অদ্ৰৱণীয় পৰিশ্ৰুত আৰু অৱশেষ আদি শব্দবোৰ ব্যৱহাৰ কৰিবা।

উত্তৰ : চাহ তৈয়াৰ কৰাৰ পদক্ষেপ –

(ক) দুই-একাপ পানী (দ্ৰৱক)লৈ এটা কেটেলীত গৰম কৰা হয়। (খ) যেতিয়া পানী উতলিব, তেতিয়া পৰিমাণ মতে চেনি (দ্ৰাৱ্য) দিব লাগে। (গ) এতিয়া পানীয়ে চেনিক দ্ৰৱীভূত কৰিব আৰু চেনি দ্ৰৱণীয় হয় ফলত এটা দ্ৰৱণ তৈৰী হ’ব। (ঘ) এতিয়া পৰিমাণ মতে চাহপাত দি উতলাই লোৱা হ’ল। (ঙ) এতিয়া চাহপাত খিনি (অদ্ৰৱণীয়) ছেকুনিৰে ছেকি লোৱা হ’ল। চাহপাতখিনি ছেকুনিৰ উপৰত থাকি যাব।

৩। প্ৰজ্ঞাই তিনিটা বেবেগ বেলেগ পদাৰ্থৰ দ্ৰৱণীয়তা বিভিন্ন উষ্ণতাত পৰীক্ষা কৰিছিল আৰু সংগ্ৰহ কৰা তথ্যবোৰ তলৰ তালিকাত দিয়া হৈছে। (ফলাফলবোৰ তালিকাখনত 100g পানীত সংপৃক্ত দ্ৰৱণ প্ৰস্তুতিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় দ্ৰাৱ্যৰ পৰিমাণ হিচাপত দিয়া হৈছে।)

                             উষ্ণতা (k)

দ্ৰৱীভূত কৰা পদাৰ্থ283293313333353
পটাছিয়াম নাইট্ৰেট213262106167
ছডিয়াম ক্লৰাইড3636363737
পটাছিয়াম ক্লৰাইড3535404654
এমনিয়াম ক্লৰাইড2437415566

(ক) পটেছিয়াম নাইট্ৰেটৰ সংপৃক্ত দ্ৰৱ এটা প্ৰস্ত্তত কৰিবলৈ 313k উষ্ণতাত 50 গ্ৰাম পানীত কিমান গ্ৰাম পটেছিয়াম নাইট্ৰেট দ্ৰৱীভূত কৰিব লাগিব ?

(খ) 353k উষ্ণতাত প্ৰজ্ঞাই পটেছিয়াম ক্লৰাইডৰ এটা সংপৃক্ত দ্ৰৱ প্ৰস্ত্তত কৰি সাধাৰণ উষ্ণতালৈ ঠাণ্ডা হবলৈ থৈ দিলে। দ্ৰৱটো ঠাণ্ডা হলে তেওঁ কি দেখিব ?

(গ) প্ৰতিটো লবণৰে দ্ৰৱণীয়তা 293k ত নিৰ্ধাৰণ কৰা । এই উষ্ণতাত কোনটো লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তা আটাইতকৈ বেছি ?

(ঘ) লৱণৰ দ্ৰৱণীয়তাৰ ওপৰত উষ্ণতাৰ প্ৰভাৱ ব্যাখ্যা কৰা।

উত্তৰ : (ক) 100g পানীত 313k উষ্ণতাত KNO3 ৰ সংপৃক্ত দ্ৰৱ এটা তৈৰী কৰাৰ বাবে 62g KNO3 প্ৰয়োজন

50g পানীত 313k উষ্ণতাত ৰ KNO3 সংপৃক্ত দ্ৰৱ এটা তৈৰী কৰাৰ বাবে প্ৰয়োজন হব

= 62 X 50 / 100

= 31 g KNO3(পটাছিয়াম নাইট্ৰেট)

(খ) কি্ছুমান পটাছিয়াম ক্লৰাইড গোটা আকাৰত পৃথক হয়।

(গ)KNO3 ৰ দ্ৰাৱ্যতা 293k উষ্ণতাত = 32g

   NaCl ৰ দ্ৰাৱ্যতা 293k উষ্ণতাত = 36g

   পটেছিয়াম ক্লৰাইড ৰ দ্ৰাৱ্যতা 293k উষ্ণতাত = 35g

   এমনিয়াম ক্লৰাইড ৰ দ্ৰাৱ্যতা 293k উষ্ণতাত = 37g

এতেকে, এমনিয়াম ক্লৰাইড ৰ দ্ৰাৱ্যতা সকলোতকৈ বেছি।

(ঘ) উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ লগে লগে নিমখৰ দ্ৰাৱ্যতা বৃদ্ধি পায়।

৪। উদাহৰণ দি ব্যাখ্যা কৰা –

(ক) সংপৃক্ত দ্ৰৱ।

(খ) বিশুদ্ধ প্ৰদাৰ্থ।

(গ) কলয়ড।

(ঘ) প্ৰলম্বন।

উত্তৰ : (ক) সংপৃক্ত দ্ৰৱ : এটা নিদিৰ্ষ্ট উষ্ণতাত এটা দ্ৰৱত দ্ৰৱীভূত কৰিব পৰা সৰ্বোচ্চ পৰিমাণৰ দ্ৰাৱ্য দ্ৰুৱীভূত হৈ থাকিলে তাক সংপৃক্ত দ্ৰৱ বোলে। যেনে – নিমখ পানী।

(খ) বিশুদ্ধ প্ৰদাৰ্থ : এটা বিশুদ্ধ পদাৰ্থৰ সংজ্ঞা হৈছে, যি কেবল একেবিধ অণুৰে গঠিত। বিশুদ্ধ পদাৰ্থ সদায়েই নিদিৰ্ষ্ট উষ্ণতাত গলে বা গোটা অৱস্থা প্ৰাপ্ত হয়। উদাহৰণস্বৰুপে বিশুদ্ধ পানী সদায় 1000C উষ্ণতাত উতলে আৰু পানীৰ ভাপ 1000C উষ্ণতাত তৰল অৱস্থা পাপ্ত হয়।

(গ) কলয়ড : কলয়ডীয় দ্ৰৱ এটাৰ কণিকাবোৰ খালী চকুৰে দেখা নাযায় আৰু তৰলটোৰ পৰা সহজে পৃথক কৰিব নোৱাৰি। উদাহৰণস্বৰুপে – গাখীৰ, তেজ, চিয়াঁহী, ষ্টাৰ্চ দ্ৰৱ ইত্যাদি।

(ঘ) প্ৰলম্বন : যিবোৰ অসমসত্ব মিশ্ৰণত কণিকাবোৰ খালী চকুৰে দেখা পোৱা যায় তেনে মিশ্ৰণক প্ৰলম্বণ বুলি কোৱা হয়। এটা মিশ্ৰণ নোজোকাৰাকৈ থৈ দিলে প্ৰলম্বণ এটাৰ কণিকাবোৰ তলত গোট খায়গৈ। উদাহৰণস্বৰুপে – চ’ক-পানীৰ মিশ্ৰণ, বোকা পানীৰ মিশ্ৰণ আদি।

৫। তলৰ মিশ্ৰণবোৰ সমসত্ব নে অসমসত্ব শ্ৰেণীভূক্ত কৰা –

চ’ডা পানী, কাঠ, বায়ু, মাটি, ভিনেগাৰ, চেকিলোৱা চাহ

উত্তৰ : সমসত্ব মিশ্ৰণ : চ’ডা পানী, ভিনেগাৰ, চেকিলোৱা চাহ।

সমসত্ব মিশ্ৰণ : কাঠ, বায়ু, মাটি।

৭।তলৰ পদাৰ্থবোৰৰ ভিতৰত কোনবোৰ বিশুদ্ধ পদাৰ্থৰ শাৰীত পৰিব ?

বৰফ, গাখীৰ, লো, হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, কেলছিয়াম অক্সাইড, পৰা, ইটা, কাঠ, বায়ু

উত্তৰ : বিশুদ্ধ পদাৰ্থ : বৰফ, লো, হাইড্ৰক্লৰিক এচিড, কেলছিয়াম অক্সাইড, পাৰা।

৮। তলৰ মিশ্ৰণবোৰৰ মাজৰ পৰা দ্ৰৱণবোৰ বাচি উলিওৱা –

মাটি, সাগৰৰ পানী, বায়ু, কয়লা, চ’ডা পানী।

উত্তৰ : মিশ্ৰণ : সাগৰৰ পানী, বায়ু, চ’ডা পানী।

৯। তলৰ কোনটোৱে টিণ্ডেল প্ৰভাৱ দেখুৱায় ?

লৱণৰ দ্ৰৱ, গাখীৰ, কপাৰ ছালফেটৰ দ্ৰৱণ, ষ্টাৰ্চৰ দ্ৰৱণ।

উত্তৰ : গাখীৰ আৰু ষ্টাৰ্চৰ দ্ৰৱণ।

১০। তলৰ কোনবিলাক মৌল, যৌগ আৰু মিশ্ৰণ হিচাপে শ্ৰেণীভূক্ত কৰা।

ছডিয়াম, মাটি, চেনিৰ দ্ৰৱণ, ছিলভাৰ, কেলছিয়াম কাৰ্বনেট, টিন, ছিলিকন, কয়লা, বায়ু, চাবোন, মিথেন, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড, তেজ।

উত্তৰ : মৌল : ছডিয়াম, ছিলভাৰ, টিন, ছিলিকন।

যৌগ : কেলছিয়াম কাৰ্বনেট, মিথেন, কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড।

মিশ্ৰণ : মাটি, চেনিৰ দ্ৰৱণ, কয়লা, বায়ু, চাবোন, তেজ।

১১। তলৰ কোনবিলাক ৰাসায়নিক পৰিবৰ্তন ?

উদ্ভিদৰ বৃদ্ধি, লোত মামৰে ধৰা, লোৰ গুড়ি আৰু বালি মিহলিকৰণ, খাদ্য ৰন্ধন, খাদ্য হজম হোৱা, পানী গোট মৰা, মমবাটি জ্বলোৱা।

উত্তৰ : ৰাসানিক পৰিবৰ্তন : লোত মামৰে ধৰা, খাদ্য ৰন্ধন, খাদ্য হজম হোৱা, মমবাটি জ্বলোৱা।

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *